Đế chế Lã Mã là thế giới thành công nhất
từng được biết đến.
Vào thời kỳ cực thịnh, khoảng thế kỷ thứ 2 sau Công Nguyên, nó thống trị 5 triệu km2 lãnh thổ.
Từ bức tường Hadrian ở phía bắc
đến miền đồng bằng Lưỡng Hà cổ đại ở phương đông.
Tất cả đều được vận hành bởi một hệ thống hiệu quả và ổn định.
Mọi người gọi nó là "Pax Romana" - "Nền hòa bình La Mã".
Và lợi ích của nó được phân chia cho 60 triệu dân.
Người La Mã kiêu hãnh vì đã tiến rất gần
đến với nền văn minh.
Hòa bình, an ninh và thịnh vượng, tất cả đều được bảo đảm bởi một đế quốc
mang trọng trách truyền bá nền văn minh.
Miễn là bạn thực hiện đủ các nghĩa vụ, đóng thuế,
tôn trọng đế chế và tất nhiên, gìn giữ hòa bình,
bạn sẽ vẫn nhận được lợi ích của nền văn minh.
Mọi người còn muốn điều gì nữa?
Câu trả lời nằm ngoài khả năng đáp ứng của "Pax Romana".
Đế chế hùng mạnh này có thể chịu đựng những ông vua điên rồ, tồi tệ và nguy hiểm,
nhưng cuối cùng nó bị phá vỡ
bởi một giáo phái tôn giáo vô danh đến từ phương đông.
Các tín đồ của nó sẽ vứt bỏ, không chỉ riêng La Mã
mà còn tất cả những điều liên quan đến La Mã.
Thành phố của con người bị che khuất bởi thành phố của thần thánh.
Đây là điều vô cùng lạ trong câu chuyện về thế giới cổ đại,
một công trình công cộng khổng lồ xa hoa,
không phải để tưởng nhớ những chiến thắng quân thù thấm đẫm máu
mà dành cho một điều quý giá lạ lùng mang tên hòa bình.
Chắc chắn, đó là thứ tốt nhất mà nền văn minh nhân loại mong muốn.
Nó được gây dựng bởi mệnh lệnh của người đàn ông đã thành lập ra "Pax Romana".
Augustus, Hoàng đế đầu tiên của La Mã.
Đây là Ara Pacis, đền thờ hòa bình,
được Augustus xây dựng vào năm 13 trước Công Nguyên.
Trên tấm trụ ngạch này,
nó cho thấy Augustus đang trở về sau chiến trận.
Người tạo ra và cũng đảm bảo cho nền hòa bình.
Có một sự biến đổi to lớn trong vị lãnh chúa trẻ tuổi,
từng nhiều lần móc mắt kẻ thù của mình.
18 năm trước, Octavian Caesar non trẻ, tên cũ của ông,
trụ vững đến cuối cùng trong cuộc nội chiến
đã đập tan nền Cộng Hòa La Mã.
Là người chiến thắng, ông phải đối mặt với một sự lựa chọn,
hồi sinh nền cộng hòa, đặt nó dưới sự cai trị của Thượng viện và nhân dân
hoặc đưa nó thoát khỏi đau khổ.
Nhưng Octavian khôn ngoan, đổi tên hiệu thành Augustus, tìm cho mình giải pháp thứ ba.
Ông giết chết phần hồn và chỉ giữ lại thân xác của nền Cộng Hòa.
Trên tấm trụ ngạch, chúng ta thấy Augustus đứng cùng 3 nhóm đại biểu lớn.
Nhóm đầu tiên là Thượng viện,
bởi Augustus nói rằng
ông sẽ khôi phục nền Cộng Hòa La Mã.
Để làm như vậy, ông cần phục hồi phẩm giá cũng như quyền lực cho Thượng viện.
Nhóm thứ hai là linh mục,
bởi Augustus khẳng định ông sẽ khôi phục
tôn giáo La Mã truyền thống.
Nhưng nhóm thứ ba mới thật sự đặc biệt.
Chúng ta có thế thấy trên đó. Phụ nữ và trẻ em.
Đây chính là những thành viên trong gia đình kề vai sát cánh cùng Augustus.
Augustus muốn đưa một tư tưởng mới
đến cho nhân dân La Mã.
Triều đại phong kiến.
Augustus biết rằng, người La Mã có mối hận sâu đậm với các vị vua.
Nhằm gieo trồng vững chắc vương triều của mình lên mảnh đất thù địch này,
Augustus phải nắm chắc được cơ chế vận hành chính trị phức tạp.
Một nhà văn La Mã sau này đã miêu tả nó, "lùi một bước để tiến hai bước".
Bạn có thể thấy rõ nó trong thực tế, trên một đài tưởng niệm khác,
xây dựng sau đền thờ "Altar of Peace" 30 năm.
"Res Gestae" - "Những điều thực hiện" bởi Augustus,
là bản lý lịch được ghi chép cẩn thận
về người đã khôi phục nền quân chủ của La Mã sau 500 năm.
"Res Gestae", như một chúc thư,
là một tài liệu thật sự kỳ lạ.
Hầu hết quý tộc La Mã, trên văn bia của mình,
sẽ khoe khoang về công danh cũng như các chức vị từng nắm giữ.
Nhưng "Res Gestae" hoàn toàn ngược lại.
Trên nó, Augustus đề cập đến những vị trí ông đã từ bỏ.
Tại đây, chúng ta có...
"Chế độ độc tài, được đề nghị"
"bởi nhân dân và Thượng viện La Mã trong lúc ta vắng mặt."
"Nhưng ta không chấp nhận."
"Chức lãnh sự, chỉ định cho ta hàng năm, có nhiệm kỳ mãi mãi,"
"ta khướt từ."
"Lễ đăng quang, cũng được nêu ra,"
"ta không chấp nhận."
Một tước vị mà Augustus đồng ý
là "Pater Patriae" - "Người đứng đầu quốc gia".
Và ông mô tả nó bằng một cụm từ gian xảo hơn một chút,
nhằm tăng thêm lớp sương mờ cho nền quân chủ trá hình này.
"Primus inter pares" - "Đứng trên tất cả",
vẫn được giữ nguyên phương thức hoạt động trong các đời vua sau này.
Augustus luôn duy trì trò chơi đố chữ mỗi khi ghé thăm Thượng viện
và tìm kiếm lời khuyên từ những nhà lãnh đạo.
Thậm chí, phân nửa tỉnh bang vẫn thuộc quyền kiểm soát của Thượng viện
nhưng họ chỉ được nắm giữ các lãnh thổ
không có quân đội thường trực hùng mạnh.
Ảnh hưởng dai dẳng của người đứng đầu quốc gia
gây biết bao đau khổ cho Thượng viện.
Tai ương sẽ xảy đến cho các thượng nghị sĩ bất tuân mệnh lệnh của Augustus.
Do đó, những cuộc tranh cãi, bất đồng quan điểm dần co lại và biến mất.
Augustus sống đủ lâu để nhìn thấy triều đại của mình cắm rễ vững chắc.
Nhưng khả năng phục hồi của nó được kiểm nghiệm bởi điều sắp xảy đến,
một loạt các nhà lãnh đạo kế thừa biến thuật ngữ "Hoàng Đế Lã Mã"
thành một thứ mang tính hão huyền,
trụy lạc
và điên rồ.
Hội trường này chứa đầy tượng của những vị hoàng đế,
và bạn có thể thấy, chúng có nhiều hình dáng cũng như kích thước khác nhau.
Một trong nhiều điều thú vị về Đế Chế La Mã
chính là hình tượng của người đứng đầu dường như không quan trọng.
Ông có thể điên rồ, xấu xa và nguy hiểm.
Nhưng Đế Chế không quan tâm.
Cỗ máy của nó, gồm hoạt động thương mại, thu thuế cùng các công trình công cộng,
rất hiếm khi bị lỡ nhịp, cả hệ thống chính trị
bóp méo tất cả giá trị và tư tưởng của La Mã.
Đối với giai cấp quý tộc La Mã, sống dưới ách cai trị của hoàng đế là một hình thức tra tấn trang nhã.
Càng sống gần hổ,
càng không an toàn.
Những điều bất bình đẳng ngầm gây nên tình trạng lúng túng,
thậm chí nguy hiểm.
Hoàng Đế Claudius, thường có những quyết định sai lầm,
hay đột ngột ghé đến dùng bữa tại nhà các Thượng nghị sĩ,
khiến họ run rẩy
mỗi khi cận vệ của ngài chuẩn bị thức ăn.
Có một Thượng nghị sĩ quy lụy quỳ phủ phục
dưới chân Hoàng Đế Tiberius, khi đức vua cảm thấy điều lạ lùng.
Và ông đã bị kết liễu bằng thanh kiếm của cận vệ.
Nhiều Thượng nghị sĩ theo chủ nghĩa khắc kỷ.
Rèn luyện tính thờ ơ
khi đối mặt với các nghịch cảnh của cuộc sống,
như một liệu pháp tâm lý
giúp chống lại sự chuyên quyền đầy nguy hiểm này.
Nhiều trong số họ quyết định đạt đến điểm tự do cực hạn
khi bị áp bức dưới ách cai trị của bạo chúa.
Bằng cách lựa chọn hình thức và thời điểm cho cái chết của mình.
Hàng loạt Thượng nghị sĩ đã tự tử.
Có cả những người mời bạn bè đến dùng bữa tối,
đọc thơ, thưởng thức một chút gì đó, và sau đó đi vào phòng tắm,
nơi người này quyết định rạch cổ tay mình.
Nhưng một người trong nhóm,
sẽ băng bó vết thương lại,
và ông đi ra,
tiếp tục ăn uống cùng bạn bè trước khi trở vào,
tháo băng để máu chảy cho đến chết.
Trong khi chế độ La Mã đẩy giới quý tộc đến đường chết,
người dân lại được khuyến khích hành động như những đứa trẻ hư hỏng.
Nhân dân La Mã luôn tránh
trở thành đám dân hỗn tạp.
Do đó, vị hoàng đế tinh ranh sử dụng đường lối nhân nhượng "panem et circenses",
"bánh mì và rạp xiếc".
Đầu tiên là "bánh mì".
Augustus phân phát trợ cấp lương thực hàng tháng cho 200,000 người dân,
1/5 dân số La Mã.
Ông hoàn toàn có khả năng chu cấp
bởi La Mã sở hữu lò bánh mì lớn nhất thế giới cổ đại,
Bắc Phi.
Các loại trái cây phong phú giúp lấp đầy dạ dày người La Mã
và giữ họ yên lặng.
Thương mại bùng nổ tại Địa Trung Hải,
điều chưa từng xảy ra vào thế giới cổ đại khi những con tàu cập bến La Mã,
chở đầy ngũ cốc, vật liệu xây dựng và dầu olive.
Lương thực dồi dào
và quần chúng yêu cầu số lượng thịt nhiều hơn.
Rạp xiếc.
Trò chơi tiêu khiển La Mã gồm có đấu sĩ, xe ngựa chiến và quái thú hoang dã.
Các công trình có quy mô hoành tráng này được chi trả bởi hoàng đế
hoặc người đại diện của ngài.
Và cái chết luôn là phần được mong đợi nhất.
Bên trong đường hầm tối tăm, âm u này, thú vật và những chiến binh chờ đợi
trước khi được đưa lên đấu trường bên trên,
sống chết để thỏa mãn thú tiêu khiển của đám đông.
Đế chế La Mã, xây dựng dựa trên "bánh mì và rạp xiếc",
loại lương thực và trò chơi rẻ tiền.
Nhà hát chết chóc tàn nhẫn diễn ra trên nền cát
của đài vòng được tô điểm
thêm bởi các vết cắt và xô đẩy.
Đây là mối tương tác chính trị xảy ra giữa đám đông
và hoàng đế của họ.
Có nhiều cách thể hiện khác nhau.
Tiberiys nhận thấy điểm sai và hờ hững bước qua
bởi ông không hứng thú với nó.
Có những người khác, giống như Claudius, thật sự thích thú.
Ông thích ngắm nhìn nét biểu cảm
trên khuôn mặt của các đấu sĩ đang chết dần.
Những người khác, không quan tâm lắm, như Demition,
ngồi tại vị trí của mình, nhưng dành phần lớn thời gian để tán gẫu
với một gã lùn trong chiếc áo choàng đỏ.
Và hoàng đế Nero,
thật sự trở thành ngôi sao của chương trình,
trình diễn trong vai trò một nhạc sĩ.
Đối với các hoàng đế,
trò chơi là khoảng thời gian họ phải tìm kiếm sự cân bằng thích hợp
giữa việc tham gia và duy trì lòng tự trọng của mình.
Nhưng giữ người La Mã luôn vui vẻ và ngoan ngoãn
chỉ là một phần trong thử thách vận hành đế chế.
Còn có khoảng 59 triệu công dân La Mã khác
nằm rải rác trên các vùng lãnh thổ rộng lớn.
Để họ luôn tuân thủ, đóng đầy đủ những khoản thuế,
hoàng đế phải phụ thuộc vào lòng trung thành và các cam kết của giới quý tộc địa phương.
Chính họ, sinh sống tại hàng ngàn thị trấn lớn nhỏ,
mới thật sự vận hành đế chế La Mã.
Thu các khoản lợi tức, xây dựng những công trình công cộng
và giữ an ninh trật tự bằng cách mô phỏng đường lối "bánh mì và rạp xiếc"
ở thủ đô.
Hệ thống có tác động đặc biệt và được tổ chức hợp lý.
Toàn bộ đế chế được coi quản bởi khoảng 10,000 công chức.
Vương quốc Anh hiện đại có khoảng 500,000 công chức.
Để nuôi dưỡng và duy trì lòng trung thành,
họ được cấp đầy đủ quyền công dân và nhiều chính sách giảm thuế.
Và có lẽ, quan trọng nhất, chính sự tôn kính đế chế
đã biến hoàng đế và hoàng tộc thành những vị thần.
Đây là vua Antoninus Pius đang được nâng lên trời
trên đôi cánh đại bàng.
Tại thành phố Ephesus thuộc Thổ Nhĩ Kỳ, Hadrian thiêng liêng sở hữu ngôi đền của riêng mình.
Và các thành viên của vương triều Augustus cũng được thờ phụng ở Nimes, nước Pháp này.
Bức tượng đồng đằng sau tôi là hoàng đế Claudius,
có nguồn gốc từ đền thờ Augustus,
Herculaneum thuộc miền Nam Italy.
Nhưng sự tôn kính đế chế không chỉ nằm trong phạm vi tôn giáo,
nó còn chứa đựng trong hoạt động kiểm soát chính trị.
Vấn đề, một vị hoàng đế, làm cách nào có thể kết nối
đến hàng triệu người dân trên toàn vùng lãnh thổ rộng lớn,
trong khi ông không bao giờ tiếp xúc trực tiếp với từng người.
Sự tôn kính đế chế giống như kỹ thuật tạo ảnh ba chiều,
phát hình ảnh của hoàng đế rộng khắp đế quốc
và cho phép ông tạo dựng mối liên kết với người dân.
Nhưng khi nó trở thành tôn giáo, người La Mã không phải là các tín đồ của trào lưu chính thống.
Đền thờ Luxor thuộc Ai Cập
chấp nhận hoạt động tôn sùng các vị thần Ai Cập
cùng với những vị hoàng đế được tôn sùng.
Và tại nhiều nơi khác, có vô số bằng chứng cho thấy
sự chấp nhận tôn giáo La Mã.
Chúng tôi đang có mặt ở thung lũng Bekaa, Lebanon,
nơi trước đây là thành Heliopolis, thành phố mặt trời.
Nó mang phong cách của La Mã.
Trước khi xuất hiện tên gọi Heliopolis,
nơi này được biết đến là thành phố Baalbek của Phoenicia.
Chuyên thờ phụng thần Baal,
được vua Alexander đặt tên.
Nhưng người La Mã, khi tiếp quản, thích gìn giữ mọi thứ vốn có.
Đế chế La Mã không hứng thú với việc thay đổi tên gọi,
họ muốn thêm vào các danh tánh mới thay vì xóa bỏ hoàn toàn cái cũ.
Trong lĩnh vực tâm linh, đế chế là một kẻ sống bám,
tiếp nhận các vị thần ngoại lai đơn giản như việc chiếm đoạt lãnh thổ ngoại biên.
Đây là đền thờ thần Jupiter.
Nhưng thần Jupiter được tôn sùng ở đây cũng là thần Baal-Hadad.
Một vị thần bão địa phương
được kính trọng tại đây suốt nhiều thế kỷ trước khi chiếc áo choàng La Mã đầu tiên xuất hiện.
Đền thờ thần Venus trên kia cũng chính là đền thờ thần Astarte,
nữ thần tình yêu của Phoenicia.
Và tại đền thờ thần Bacchus, thần rượu,
cũng là nơi thờ phụng thần Dionysus,
một vị thần sinh sản phương Đông.
Người La Mã đều là các tín đồ của chú nghĩa đa thần.
Tất cả đều được đón chào như các vị thần truyền thống địa phương.
Miễn là họ cho thấy được,
dù chỉ là một nhúm nhỏ lời ca tụng tôn sùng đế chế.
La Mã dung nạp mọi thứ, trừ sự chống đối, gây rối chính trị
và trốn thuế.
Đối với một khu vực như thế này, từng là tai họa chiến tranh trong quá khứ,
điều đó quả là một tư tưởng tươi đẹp.
Nhưng sự thật mỉa mai về Đế chế La Mã là đây.
Bạn càng rời xa trung tâm tàn độc hình thành nên La Mã,
bạn càng có nhiều khả năng để tận hưởng tính ổn định và an toàn
được xây dựng bởi "Pax Romana".
Vào thế kỷ thứ 2 sau Công Nguyên, nơi tôi đang đứng đây
sẽ trở thành vùng rìa của Đế chế La Mã.
Vùng đất này nằm cách La Mã 1,500 dặm,
như đôi cánh đại bàng của đế chế.
Còn con đường này dẫn đến vùng đồng bằng Lưỡng Hà, Ba Tư,
Ấn Độ, Trung Quốc,
và nhiều vùng rìa lục địa khác của thế giới.
Khi nói đến khu vực rìa của đế chế,
chúng ta thường nghĩ đến bức tường nổi tiếng Hadrian,
trải qua ngọn đồi ướt mưa của Cumbria và Northumberland,
được trấn giữ bởi đội tân binh nhớ nhà luôn than vãn về những vết cước lạnh giá.
Nhưng, ở đây, chẳng có tường thành hay vết cước nào cả.
Nơi này chính là Palmyra, nữ hoàng sa mạc,
và nó cho thấy một câu chuyện hoàn toàn khác
về cuộc sống dưới nền cộng hòa "Pax Romana".
La Mã đã chiếm được vùng lãnh thổ sa mạc này trong những thập niên cuối cùng của nền cộng hòa.
Và Palmyra được đóng quân lần đầu tiên vào vương triều Augustus.
Thậm chí, sau đó, nó còn là mối nối quan trọng trên tuyến đường mậu dịch đông tây,
đóng vai trò như điểm dừng chân thiết yếu
giữa vùng thượng lưu sông Euphrates
với khu vực Địa Trung Hải.
Đối với người dân Palmyra, sự xuất hiện của người La Mã, đơn giản,
mang theo cơ hội mở ra thị trường thương mại.
Từ các hàng hóa được chế tạo từ nhà xưởng La Mã.
Đến gia vị và vải lụa của phương Đông cũng như Ấn Độ.
Tất nhiên, chúng ta đã từng gặp những người này trước đây.
Các thương gia thời Kỷ Đồ Đồng chu du cùng đoàn ngựa thồ
từ Ashur đến Anatolia.
Người Phoenicia Kỷ Đồ Sắt qua lại chi chít trên vùng biển Địa Trung Hải
trong những con tàu mạnh mẽ của mình.
Họ cũng có mặt ở đây, tại Palmyra, nhóm người môi giới quan trọng,
chắp nối tất cả thành tấm bản đồ chính trị của thế giới cổ đại
bằng sợi chỉ mậu dịch.
Giống như người Assyria có la, người Phoenicia có thuyền,
người Palmyra cũng có phương tiện vận tải ưa thích của riêng mình.
Lạc đà.
Sở hữu kỹ năng băng sa mạc bằng lạc đà tuyệt vời,
người Palmyra có khả năng kết nối
những mảnh phân ly tự nhiên.
Nhưng giống như tất cả thương gia khác, điều người Palmyra cần nhất
là hòa bình và tính ổn định.
Nguồn cung cấp đáng tin cậy và thị trường bền vững
nhằm giúp họ theo đuối mục đích cuối cùng, chính là làm giàu, một cách nhanh chóng.
Điều này không dễ dàng.
Nằm ngay về phía đông của họ, vương quốc Parthia,
một cái gai của La Mã suốt nhiều thế kỷ.
Tương tự các bậc tiền bối,
hoàng đế Trajan quyết định giải quyết triệt để
những rắc rối phương Đông của La Mã.
Ông đưa quân đoàn của mình tiến vào Parthia
và sau đó, hướng về các thành phố cổ đại của vùng đồng bằng Lưỡng Hà,
tiếp bước Alexander Đại Đế.
Trong khi, những chiến thắng của vua Alexander lấp đầy khát vọng đạt tới vinh quang cao hơn,
Trajan lại dẫn đến một kết thúc hoàn toàn khác.
Đất nước này to lớn và khác biệt so với La Mã
bởi vùng diện tích bao la chúng ta không thể quản lý hết.
Ông quyết định quay lại và trở về phương tây.
Đó là vào năm 117 sau Công Nguyên.
Và nếu bạn muốn xác định điểm cực thịnh của Đế chế La Mã,
thì đó chính là vương triều Trajan, với một phần kết nhàm chán.
Dưới sự lãnh đạo của Hadrian, người kế nhiệm Trajan,
La Mã tái áp dụng chính sách hòa bình với các láng giềng phương đông.
Sau 500 năm bành trướng, La Mã, cuối cùng, đã cảm thấy đủ.
Vùng biên giới mơ hồ hình thành trên cát,
và Palmyra, đóng vai trò như mặt phân cách giới hạn
giữa thế giới La Mã với thế giới ngoài La Mã trở thành một thành phố tự do.
Và đó chính là thời điểm thích hợp để chuyển mình.
Vào thế kỷ thứ 2 sau Công Nguyên, khoảng năm 150,
người Palmyra đã đạt tới sự hoàn hảo
trong mối quan hệ với La Mã.
Trước tiên, họ giữ vị thế quan trọng bởi họ cung cấp những nhu yếu phẩm
La Mã cần, tơ lụa và gia vị.
Thứ hai, không xảy ra xung đột quyền lợi
bởi người Palmyra chỉ quan tâm đến lợi nhuận.
trong khi La Mã, như tất cả các đế chế khác, bị ám ảnh bởi vận số của mình.
Cuối cùng, trên hết,
người Palmyra nằm đủ xa
để có thể chung sống hòa thuận với La Mã.
Và ngày nay, chúng ta có thể quan sát thấy các ưu điểm của việc sống tách rời này
trong nhiều lăng mộ công phu
được dựng lên bởi những gia tộc đứng đầu Palmyra,
cả trên và dưới mặt đất.
Đài tưởng niệm cho sự giàu có và vị thế của họ,
cùng với các quyền lợi khi sát nhập vào đế chế
thay vì trở thành một đế chế độc lập.
Nhưng không chỉ có thương nhân quyền lực mới thu lợi từ đế chế.
Người Hy Lạp cổ đại thường nói rằng nền tảng
cho bất kỳ xã hội thành công nào chính là "Eunomia" - "trật tự",
và đó chính là những điều bạn có thể cảm nhận được từ nhiều quần thể di tích đáng chú ý
của các thành phố Hy Lạp của La Mã.
Phúc lành tầm thường của tính trật tự ổn định vô cùng rõ ràng.
Có câu nói,
"những thứ con người vứt bỏ sẽ cho thấy bí mật của họ"
"chứ không phải những thứ họ giữ gìn và trân trọng".
Và nó đúng với trường hợp này, ngay tại đây, bên trong thành phố Antonopoulos của La Mã
là hàng tấn đồ gốm vỡ vụn gây bất ngờ cho giới khảo cổ.
Có hàng ngàn, hàng ngàn tấm giấy cói.
Vì thế, phải cần rất nhiều thế hệ học giả
để giải đoán và công bố chúng.
Số lượng văn bản dồi dào này
cho phép chúng ta tái tạo chi tiết cặn kẽ
cuộc sống nơi đây, trong giai đoạn hoàng kim của đế chế.
Hầu hết đống núi giấy hàng ngàn năm tuổi đó
đều có tác động đến cuộc sống của chúng ta ngày nay.
Hóa đơn, bản khai thuế, thư từ,
giấy mời, giấy chứng nhận,
hợp đồng, danh sách.
Những thứ đó không quan trọng
và tầm thường nên chẳng đáng quan tâm.
Thành phố Oxyrhynchus gần đó cũng gặp trường hợp tương tự.
Tờ giấy này đề cập đến vấn đề nghiêm trọng, hành động cưỡi lừa quá nhanh
trên các con đường đông đúc của thành phố.
Và mẩu giấy nhỏ này được gửi từ Apium và Epimus
cho người bạn cùng lớp, Ephroditos.
Nó là lời đề nghị vô cùng đặc biệt.
"Nếu ngươi cho chúng ta giao cấu, và ngươi vẫn ổn,"
"chúng ta sẽ không bắt nạt ngươi nữa."
Thậm chí, còn có cả hình minh họa bên cạnh.
Ephroditos biết rõ cậu sắp phải đương đầu với điều gì.
Và còn đây.
Đây là bức thư Diogenes gửi cho người làm của mình.
"Ta đã viết thư cho ngươi hàng ngàn lần yêu cầu cắt bỏ đám dây leo pohaya đi."
"Nhưng hôm nay, một lần nữa, ta nhận được bức thư của ngươi để hỏi nên làm cái gì."
"Đây là câu trả lời."
"Cắt bỏ chúng, cắt bỏ chúng, cắt bỏ chúng, cắt bỏ chúng"
"và cắt bỏ chúng. Ta đã nói nó hàng ngàn lần."
Thôi nào, Diogenes. Tại sao ông không nói rõ ông muốn gì?
Nhưng có sự kỳ lạ trong câu chuyện về những người nài la,
đám trẻ tục tĩu và lũ gia nhân khờ khạo.
Và nó cho thấy người dân Antonopoulos và Oxyrhynchus
có những suy nghĩ khác nhau.
Có thể nói các mối quan tâm này
báo trước sự suy tàn và sụp đổ của Đế chế La Mã.
Trong những câu chuyện đó,
các nhà khảo cổ học phát hiện được đoạn văn bản khác lạ này.
"Nước Chúa ngự trong thân ta và bên ngoài ta."
"Khi ta hiểu chính mình, ta sẽ được biết đến"
"và ta nhận ra ta là đứa con của Chúa Cha hằng hữu."
"Nhưng nếu ta không rõ chính mình, ta sống trong sự nghèo nàn"
"và ta thấp kém."
Đoạn văn này được lấy trong kinh phúc âm ngụy tác của thánh Thomas,
từ 3 đoạn trích được tìm thấy
trong đống hóa đơn và thư từ cũ
và nó cho thấy bên cạnh các mối quan tâm thường nhật
về đám cây leo cũng như lũ lừa, người dân ở đây
cũng phải vật lộn với các vấn đề đáng quan ngại
về ý nghĩa của cuộc sống cũng như số phận linh hồn bất diệt của họ.
Những câu hỏi, mặc dù với số của cải giàu có,
đế chế cũng không thể trả lời.
Theo nhiều cách, Đế chế La Mã
đại diện cho cực điểm của nền văn minh cổ đại.
Các giá trị của nó đã vươn rễ lan rộng khắp nhiều vùng lãnh thổ xa xôi.
Nhưng sự bất lực trong việc giải quyết những mối bận tâm tinh thần của nhân dân
tạo ra một lỗ hổng chết người.
Điểm yếu này bị khai thác bởi một giáo phái Do Thái vô danh
khởi phát từ một tỉnh bang của La Mã, Judaea
với sự thừa hành của một nhà lãnh đạo tôn giáo phi chính thống,
Yeshua Ben Yosef.
Thiên Chúa giáo sẽ dần trở thành tôn giáo chính thức của La Mã.
Và đóng vai trò chính trong sự sụp đổ của nó.
Sự phát triển đáng kinh ngạc của giáo phái bắt đầu từ sau cuộc nội dậy của người Do Thái vào năm 66 sau Công Nguyên,
sự hủy diệt đền thờ tối cao Jerusalem
của Titus, con trai hoàng đế La Mã Vespasian.
Khung vòm khải hoàn này được xây dựng để kỷ niệm
cho hoạt động đàn áp dân Do Thái của Titus.
Bên trong nó có 2 trụ ngạch.
Một bên là hoàng đế,
với nữ thần chiến thắng giang đôi cánh che chở cho cỗ xe ngựa
cùng binh lính của ông.
Và bên kia là các chiến lợi phẩm.
Những báu vật linh thiêng nhất từ đền thờ trên núi.
Có cả các giá nến Do Thái và cây kèn bằng bạc.
Nên, khung vòm này giống như một lời cảnh báo
về những hậu quả của việc chống lại Pax Romana
cũng như hương vị chiến thắng ngọt ngào.
Nhưng những gì người La Mã thực hiện đã gieo rắc hạt giống
tai họa cho họ trong tương lai.
Sau khi cuộc nổi dậy thất bại,
người Do Thái phân tán khắp thế giới Địa Trung Hải,
mang theo mình niềm tin Thiên Chúa.
Các đức tin này đặt Thiên Chúa giáo vào chiều hướng đối chọi với La Mã.
Chúng thuộc tư tưởng độc thần và không chấp nhận giáo phái của đế chế.
Chúng phân biệt rạch ròi giữa sự thiêng liêng và thế tục.
Chúng mong chờ một cuộc đời hiển vinh sau khi chết,
chế giễu sự sùng bái trần tục
của đế chế hiện tại.
Thiên Chúa giáo dần vươn rễ xa khỏi trung tâm đế chế
đến những nơi như Carthage thuộc Bắc Phi.
Đối với các nhà chức trách tại đây, trở thành tín đồ Thiên Chúa
là một cuộc cách mạng, là một mục tiêu đàn áp.
Một từ mới sẽ được đưa vào bảng từ vựng tôn giáo.
"Martyr" - "Tử vì đạo".
Vấn đề đối với La Mã chính là, theo tín đồ Thiên Chúa,
tử vì đạo là một đặc ân, chứ không phải sự trừng phạt.
Trên hết, nó là một tấm vé đảm bảo dẫn lên thiên đàng.
Vào năm 203 sau Công Nguyên, đài vòng Carthage này
là khu vực hành xử tín đồ Thiên Chúa khét tiếng
Một nữ nạn nhân, Perpetua,
có nguồn gốc từ một gia tộc thượng lưu gây quan ngại cho giới chức trách.
Perpetua bị bắt đi với một nhóm tín đồ Thiên Chúa khác,
bao gồm người đầy tớ đang có thai của cô, Felicitas.
Hai người phụ nữ không chấp nhận từ bỏ đức tin
và họ bị hành hình tại đài vòng.
Thậm chí hai ngày trước buổi hành quyết,
Felicitas vừa sinh hạ một bé gái.
Felicitas cùng Perpetua bị áp giải trong trình trạng lõa thể vào đấu trường
và đám đông, ngay lập tức, la hét phản đối
yêu cầu thả nạn nhân xuống.
Không phải họ muốn thể hiện lòng khoan dung,
mà bởi họ cảm thấy khó chịu khi bầu ngực của Felicitas
nhỏ sữa xuống nền đấu trường.
Sau khi được mặc đồ kín toàn thân, nạn nhân bị giải lên lại.
Họ bị đánh đập và tiếp theo, một con bò hoang dã được cho vào đấu trường
để chà đạp lên nạn nhân.
Nhưng thậm chí, họ vẫn còn sống
và các đao phủ bước vào, kết liễu nạn nhân.
Người đao phủ được lệnh giết Perpetua,
bàn tay của ông run mạnh đến mức cô phải giữ chặt chúng lại
để ông có thể cắt cổ cô.
Perpetua đã đạt được điều cô muốn, hy sinh vì đạo,
và nghi lễ đẫm máu này chỉ thỉnh thoảng diễn ra
tại đài vòng, trong giai đoạn kế tiếp
của Đế chế La Mã.
Nhưng đàn áp không bao giờ là cách giải quyết nhất quán.
Và khi chính quyền La Mã từ bỏ nó,
các thánh tử đạo thất vọng buộc phải tìm phương kế khác
nhằm thể hiện sự bác bỏ của mình với thế giới La Mã.
Nếu nó không thể đạt được nhanh chóng nhờ lưỡi kiếm đao phủ,
sự cứu rỗi sẽ phải được tích cóp khó khăn
thông qua khổ hạnh khắc nghiệt.
Đây là tu viện Thiên Chúa lâu đời nhất thế giới,
tu viện Thánh Anthony tại Ai Cập.
Anthony được sinh ra trong một gia đình phú hào Ai Cập
khoảng năm 250 sau Công Nguyên.
Vào tuổi 35, ông quyết định từ bỏ
của cải vật chất và dâng hiến cuộc đời mình cho đức Chúa.
Vì thế, ông tiến sâu vào sa mạc, sống cuộc đời ẩn sĩ trong một hang động.
- Thưa cha Damien. - Vâng.
Có bao nhiêu bậc thang dẫn lên hang động của Thánh Anthony?
Ta đoán có khoảng 1,200 bậc.
Con biết đấy, nó giống như con đường dẫn đến thiên đàng vậy.
Một con đường hẹp đầy chông gai,
nhưng khi lên tới đó, con sẽ được đền đáp xứng đáng.
Đến nơi rồi. Nơi này là kho báu của chúng ta.
Ta tin rằng đây là một tu viện thật sự.
Thánh Anthony đã sinh sống trong hang động này.
Và ta tin, phước đức của ngài vẫn hiện hữu bên trong.
- Hãy cứ đi vào... và thưởng ngoạn. - Cảm ơn cha Damien.
Được rồi.
Thiên Chúa giáo thật sự có sức thu hút đối với những người muốn chọn lựa
niềm tin vững chắc vô lo về hệ thống đế quốc.
Họ tôn vinh tâm hồn thay vì của cải vật chất.
Đối với những người trẻ tuổi, sự tu hành khổ hạnh đem đến cho họ sự giải thoát
khỏi sợi dây trói buộc của dịch vụ công cộng,
tổ chức tư nhân và các cam kết gia đình,
đồng thời cũng mang lại bản kế hoạch cho một cuộc sống mới.
Một cuộc sống hà khắc, kiêng khem, khoan dung và sám hối.
Đối với họ, các thành tựu của Pax Romana,
luật pháp, cầu dẫn nước, hòa bình và thịnh vượng,
chỉ là điều vô nghĩa.
Nhưng thật khó để thấu hiểu tại sao một nhóm nhà tu hành khổ hạnh hòa nhã tách biệt,
lại hướng ánh mắt nhiệt thành về một thế giới
đối chọi với Đế chế La Mã hùng mạnh.
Cho sự khởi đầu, Perpetua ở Carthage, Anthony từ Ai Cập
và hàng ngàn người noi theo
đều thuộc tầng lớp tri thức giàu có,
những người được kỳ vọng sẽ gánh vác vai trò chủ động
trong việc vận hành và quản lý đế chế.
Bằng cách từ bỏ, họ làm tan biến hết năng lượng của hệ thống
phụ thuộc hoàn toàn vào mối cam kết của giới thượng lưu
nhằm giữ cho cỗ máy đế chế hoạt động.
Nó dựa vào những điều căn nguyên
để biến sự chuyển đổi cách mạng này
thành một lực lượng mới.
Bất ổn tinh thần khiến một số người tử vì đạo,
trong khi số khác chọn cách ẩn cư,
đã vươn lên tới đỉnh cao của hệ thống đế quốc.
Đây là Constantine.
Người sẽ biến Đế chế Pagan thành Đế chế Thiên Chúa.
Ngoài là một tín đồ, đúng hơn, ông còn là một người hành động.
Thậm chí, ông dường như đang tìm kiếm lời giải
cho sự bất lực trong việc tự cung tự cấp của nền văn minh của mình.
Constaintine có đức tin hỗn tạp
khi hình thành nhiều mối quan hệ với nhiều vị thần khác nhau.
Cùng thời điểm bắt đầu theo đạo Thiên Chúa,
ông đã từng thờ phụng thần Apollo và thần mặt trời Sol Invictus.
Nhưng mối liên hệ với Thiên Chúa giáo đó sẽ tồn tại.
Có thể, chính nhờ khuynh hướng độc thần của đạo Thiên Chúa
thích hợp với người có trách nhiệm to lớn
trong sự sụp đổ của giai đoạn Tetrachy.
Một hoàng đế, một vị thần.
Giai đoạn Tetrachu đã góp phần vào việc chạm trổ nên triều đại
gồm 4 vị hoàng đế khác nhau.
Nó được gây dựng bởi hoàng đế Diocletian
vào cuối thế kỷ thứ 3 sau Công nguyên
do đế chế trở nên quá rộng lớn và khó quản lý
chỉ với một người.
Nhưng sau cái chết của Diocletian,
các hoàng đế đối địch, lao vào cuộc chiến.
Đỉnh điểm là vào năm 312 sau Công Nguyên,
trong trận đánh cầu Milvian thuộc ngoại ô La Mã,
nơi Constantine đánh bại kẻ thù của ông, Maxentius,
người bị chết đuối tại sông Tiber.
Thiên Chúa giáo, cùng với đội quân chiến thắng của Constantine,
được tưởng niệm trên khung vòm này,
nhằm ghi nhớ sự che chở thiêng liêng của đức Chúa.
Constantine, luôn sẵn sàng dâng hiến cho thần linh niềm tin bất diệt,
tỏ lòng thành kính của mình một năm sau đó,
bằng cách thông qua một sắc luật khoan hồng,
ban cho tín đồ Thiên Chúa quyền tự do thờ phụng trên khắp đế chế.
Một thập kỷ sau, khi Constantine trở thành vị hoàng đế duy nhất,
giáo phái Chúa Cứu Thế vô danh từ Juadaea thật sự bước ra khỏi bóng tối.
Constantine chứng minh giao kết của ông với Thiên Chúa giáo
bằng tiền công quả.
Ông cho xây dựng hàng loạt nhà thờ nguy nga tráng lệ,
bao gồm tòa Basilica của thánh Peter tại La Mã,
và nhà thờ Holy Sepulchre ở Jerusalem,
được xây dựng trên mảnh đất thuộc khu lăng mộ "Đứa con của thần linh"
theo lệnh người mẹ sùng đạo của Constantine, Helena.
Những nơi này sẽ trở thành các trung tâm chính trị cũng như nguồn sức mạnh tinh thần
cho đế chế Constantine.
Nhằm đổi lấy sự hỗ trợ chính trị và nguồn bảo trợ dồi dào,
Constantine mong đợi một điều lớn lao nhất từ nhà thờ của ông.
Thông điệp nhất quán dựa trên niềm tin cốt lõi vào Thiên Chúa giáo.
Hội đồng Nicaea được thành lập vào năm 325 sau Công Nguyên tại Thổ Nhĩ Kỳ ngày nay
là nỗ lực đầu tiên và nổi tiếng nhất của Thiên Chúa giáo
để biến câu chuyện của nó trở nên bất diệt.
Bạn có thể thấy, không còn nhiều thứ sót lại
tại nơi hội đồng Nicaea đầu tiên được hình thành.
Tuy nhiên, mặc dù gạch vữa đã tan biến từ lâu,
di sản của cuộc họp mặt giám mục diễn ra vào năm 325 sau Công Nguyên
ở nơi này vẫn còn tồn tại.
Bởi chính nơi đây, La Mã của Romulus, Nền Cộng Hòa,
Augustus Ceasar và đế chế đã định hướng cho một La Mã mới.
La Mã của linh mục, giáo hoàng,
của những nhà thờ như Holy Catholic và Apostolic.
Constantine trình lên hội đồng
một yêu cầu vô cùng hợp lý.
Một ngày Lễ Phục Sinh nhất định
và hiệp nghị dựa trên bản chất rõ ràng của mối quan hệ
trọng tâm của đức tin Thiên Chúa giáo,
giữa Cha, Con và Thánh Thần.
Đặt câu hỏi luôn dễ dàng hơn trả lời.
Các chỗ ngồi này được sử dụng rất nhiều trong những hội đồng Nicaea tiếp theo,
được tổ chức trong nhà thờ Hagia Sophia
suốt nhiều thế kỷ sau.
Nhưng tôi không cho rằng việc sắp xếp chỗ ngồi có sự thay đổi.
Đáng chú ý,
các ghế ngồi vô cùng chật chội và không thoải mái.
Và mỗi khi bạn ngồi xuống, họ buộc phải
tự thỏa hiệp một cách nhanh chóng.
Đó chính xác là điều Constantine muốn.
Một quyết định chính trị nhanh gọn
đối với những vấn đề không nhỏ bé tầm thường.
Nhưng ông không đánh giá cao mô hình thể chế mới,
chính trị tôn giáo đức tin.
Và trong bối cảnh chính trị mới này, không có gì là nhỏ bé và tầm thường cả.
Giáo hoàng kết thúc quá trình thỏa hiệp
dựa trên một bản văn bản rất quen thuộc với tín đồ Thiên Chúa ngày nay.
"Tôi tin kính một Thiên Chúa là Cha Toàn Năng,"
"và một Chúa Jesus Kito, con một Thiên Chúa,"
"sinh từ đức Chúa Cha từ trước muôn đời và Chúa Thánh Thần."
Constantine vẫn chưa dừng lại.
Ông thực hiện một quyết định có tác động đặt dấu chấm hết
cho 500 năm lịch sử La Mã.
Vào ngày 11 tháng 5 năm 330,
La Mã, thủ phủ của Đế chế La Mã, cuối cùng cũng bị che khuất.
Tất nhiên, trước đây nó từng có nhiều địch thủ
nhưng lần này mới trở thành sự thật.
Trên mảnh đất 500 dặm phía đông của La Mã, thuộc bờ biển Bosphorucs,
Constaintine lập nên thành phố Constantinople.
Và ông lên kế hoạch biến nó trở thành La Mã mới.
Constantine gây dựng nền móng cho mình ở Constantinople,
Istanbul ngày nay, cho đến khi ông chết vào năm 337,
được rửa tội trên chiếc giường bệnh của mình.
Những người kế thừa Constantine
tiếp tục nối bước ông, trở thành tín đồ Thiên Chúa.
Sự hỗ trợ của họ mang đến cho giáo hội nguồn lực thực sự
cho đến cuối thế kỷ thứ 4 sau Công Nguyên,
bắt đầu xác nhận quyền tự chủ độc lập khỏi các nhà bảo trợ hoàng gia.
Động lực chính của phía Thiên Chúa giáo
là Ambrose, giáo hoàng của Milan.
Một con người thông minh, tràn đầy nhiệt huyết,
hoàn toàn không bối rối khi phải đối mặt với hoàng đế.
Trước khi gia nhập giáo hội, Ambrose đã gặt hái nhiều thành công
trên cương vị thượng nghị sĩ và thống đốc.
Bấy giờ, Ambrose vững chắc niềm tin rằng Thiên Chúa giáo,
chứ không phải hoàng đế La Mã mới là hiện thân chính của thần linh trên trái đất.
Và quan điểm đó đã đặt ông vào tình thế đương đầu
với các hoàng đế trong giai đoạn này,
khiến họ can thiệp vào vấn đề tôn giáo mỗi khi cảm nhận thấy nó.
Vì thế, trận đấu được hình thành cho một cuộc thách đấu công khai đầy kịch tính
ngay tại đây, Milan.
Ambrose đọ sức chống lại hoàng đế Theodosius,
một nhà chinh chiến từng trải, nhưng đồng thời cũng là một tín đồ Thiên Chúa sùng đạo.
Khơi mào là cuộc thảm sát 7,000 đối tượng nổi loạn
theo lệnh của Theodosius, tại Thessaloniki, Hy Lạp.
Nhiều nạn nhân là tín đồ Thiên Chúa và Ambrose buộc phải đáp trả.
Ông cấm Theodosius hội họp tại thánh đường của mình
và đe dọa thu hồi quyền tôn giáo của đức vua nếu ngài không ăn năn.
Theodosius hiểu ý,
và suốt nhiều tháng tiếp theo, người dân Milan
được thưởng thức hình ảnh đặc biệt của hoàng đế,
người quyền lực và đáng sợ nhất trong thế giới La Mã.
Tổ chức nhiều hoạt động sám hối công khai, tháo bỏ quốc hiệu của mình.
Cuối cùng, vị hoàng đế bị trừng phạt
được tái kết nhận vào Thiên Chúa giáo.
Ambrose nhấn mạnh rằng ông chỉ được hội họp,
chứ không được phép tham gia cùng các vị linh mục trong thánh đường thiêng liêng.
Dứt khoát và rõ ràng, Ambrose áp đặt Theodosius tuân theo chỉ thị của mình.
Hành động làm bẽ mặt hoàng đế của Ambrose
gây ấn tượng cho những người đầy tham vọng về nơi sở hữu quyền lực thực sự.
Một trong số đó là Augustine, một học giả tài ba.
Được rửa tội bởi chính Ambrose tại Milan.
Augustine sinh ra trong một gia đình khá giả Bắc Phi.
Sau đó đến Carthage học tập
và đảm nhận cương vị giáo sư ở Milan.
Nhưng sau khi được rửa tội, ông quyết định quay về nhà
và dâng hiến bản thân cho Chúa trời.
Đây là một quyết định không chỉ thay đổi cuộc đời của ông
mà còn tác động đến toàn bộ giáo hội Thiên Chúa phương tây.
Augustine trở về Châu Phi.
quyết noi theo tấm gương thánh Anthony,
hướng tới cuộc sống tu hành khổ hạnh.
Nhưng kế hoạch của ông thay đổi khi ông ghé thăm Hippo Regius,
một thành phố cảng nằm trên bờ biển Bắc Phi.
Vào lúc hành lễ tại nhà thờ ở đây,
ông đã sớm được chú ý đến.
Với vốn học ưu tú và kỹ năng hùng biện,
công đoàn kêu gọi ông ở lại, ông đồng ý
và cuối cùng, trở thành giám mục của họ.
Augustine nhanh chóng đóng vai trò quan trọng
trong các trận chiến tôn giáo,
sử dụng bục giảng và ngòi bút để tấn công những đối tượng dị, ngoại giáo.
Ông đảm nhận chức giám mục trong 15 năm,
lịch sử cho rằng ông có lẽ đã thực sự dấn mình vào cuộc luận chiến.
Vào cuối hè năm 410, hàng loạt thông tin bất ngờ bay đến Hippo Regius.
La Mã, thủ đô sáng lập, đế chế vĩ đại nhất
trong lịch sử
bị đánh bại bởi Alaric và rơi vào tay quân đội Visigoths.
Tiếp đó là 3 ngày chìm trong cướp bóc.
Và nhiều công trình kỳ vĩ nhất La Mã cũng bị phá hủy.
Lăng mộ Augustus Đại Đế bị lục soát.
Các lư bình mai táng đều bị lật tung lên.
Tro của những hoàng đế La Mã bị đem rải khắp trên phố.
La Mã, có thể đã bị tước đi tính ưu việt bởi Constantine,
nhưng vẫn giữ được giá trị tượng trưng,
nhưng sự sụp đổ của nó trước lũ người man rợ German,
đã gây nên nhiều cơn chấn động trên khắp đế chế.
Nhiều tháng sau đó,
hàng ngàn người từ La Mã kéo đến Hippo tị nạn.
Họ muốn biết tại sao thành phố của họ lại bị đại bại.
Augustine cầm cây bút lên và cho họ thấy câu trả lời.
Đó là một cuộc tấn công sắc bén vào nét thần thoại kỳ bí của La Mã,
viết ra phần phản lịch sử Thiên Chúa của thành phố,
một sự giải thoát, suy tàn và sụp đổ,
từ những người sáng lập tiết hạnh của thành phố,
cho đến các công dân suy đồi, ích kỷ mang nặng tư tưởng duy vật.
"Nếu La Mã sụp đổ", Augustine lập luận, "là do nó xứng đáng như vậy".
Trong bài viết của mình, Augustine dẫn ra rất nhiều ý thức hệ
mà La Mã, cũng như tất cả các nền văn minh vĩ đại của thế giới cổ đại đều khao khát.
Những thành phố trần tục này mang số phận thất bại
bởi chúng là thành quả của loài người thối nát.
Augustine mất 13 năm để hoàn thành kiệt tác của ông,
thành phố của Chúa trời.
Theo quan điểm của tôi, luôn có phần tiêu cực
trong quá trình xây dựng nền văn minh.
Đối với Augustine, mục đích và ý nghĩa không tồn tại trong các thành phố trần tục.
Chỉ có thành phố của Chúa trời mới mang lại những điều này.
Và điều đó chỉ có thể đạt được ở thế giới bên kia.
Cho đến khi hào quang tỏa sáng,
người ngay thẳng nên đóng vai vị khách hành hương
trong thế giới loài người đau khổ.
Lợi dụng sự hòa bình và ổn định
mà nền văn minh mang lại,
nhưng không nhầm lẫn đó là thực tại bất diệt.
Người chính trực sẽ trải qua
các thành tựu văn hóa, chính trị
và kỹ thuật của nền văn minh,
như là những bậc đá dẫn vào vinh quang vĩnh hằng trong thành phố của Chúa trời.
Đã 1,500 năm
kể từ khi thành phố Chúa trời đối đầu với thành phố của nhân loại.
Và trong thời gian đó, các nhà tiên tri từ nhiều tôn giáo khác
đã góp thêm vô vàn tiếng nói chỉ trích.
Mặc cho những thất bại nối tiếp,
thành phố của nhân loại vẫn tồn tại.
Các bản kế hoạch cải cách chính trị,
công bằng xã hội hay xây dựng quốc gia
được áp dụng thử nghiệm, nhưng phần lớn đều dẫn đến sự hủy diệt.
Và trong giai đoạn đen tối nhất,
nhiều trong số đó đã sụp đổ,
tư tưởng văn minh bị đặt nghi vấn.
Nhưng mặc cho tất cả thiên tai và khủng hoảng,
chúng ta đều lần lượt phục hồi
nhờ những khả năng do thành phố nhân loại mang đến.
Hy vọng lần tiếp theo cũng sẽ như vậy.
Chúng ta không nhìn lại các mô hình
gia đình, họ hàng và bộ lạc vô lo.
Nền văn minh đã biến chúng ta thành những sinh vật
buộc phải lựa chọn giữa tốt hơn hay xấu đi để chung sống với người lạ.
Và chúng ta cần tiếp tục cố gắng tìm cách
thực hiện công việc không thể đó.
Tôi là người lạc quan.
"Người thông tuệ", đã tồn tại ít nhất 160,000 năm.
Trong khi lịch sử nền văn minh chỉ có 6,000 năm.
Vì vậy, vẫn còn quá sớm,
nên chúng ta phải giữ vững đức tin để đạt được thành công.
Dịch: Võ Mạnh Lân (vomanhlan3005@gmail.com)